Heavy metal nie cieszy się wśród starszego pokolenia dobrą opinią. Ma ono zastrzeżenia do samych muzyków - ich ekscentrycznego wyglądu, agresywnego zachowania na koncertach, czasami także w życiu osobistym, i do muzyki, którą grają - jego zdaniem hałaśliwej, prymitywnej, sprowadzającej młodzież na złą drogę. Osoby oceniające heavy metal obiektywnie zauważają obie strony medalu. Prowokująco i kontrowersyjnie zachowują się tylko niewielkie grupy muzyków grających różne odmiany "metalu", ale plotkarska prasa, która żeruje na ich skandalach, przy okazji źle służy całemu środowisku heavymetalowemu. Przez blisko trzydzieści lat rozwoju tej muzyki media oskarżały heavy metal o kreowanie kultu szatana, zachęcanie fanów do picia alkoholu i narkotyzowania się, uprawiania wolnego seksu i rozwiązłego trybu życia. Tej etykietce służy image samych muzyków: długowłosych, wytatuowanych, w skórzanych strojach, często nabijanych ćwiekami.

Heavy metal jest muzyką stosunkowo młodą, która narodziła się po gwałtownej ekspansji rocka w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Nazwa pojawiła się jednak wcześniej, po raz pierwszy w powieści Williamsa Burroughsa "Nagi Lunch" wydanej w 1959 roku. Dziewięć lat później wykorzystała ją grupa Steppenwolf w piosence "Born To Be Wild" Pojawienie się najpierw hard rocka, a później heavy metalu i jego licznych odmian poprzedzała długotrwała ewolucja muzyki rozrywkowej, która znajdowała wyraz tak w tematyce piosenek, jak i wykorzystywanym do nagrań instrumentarium. Pierwsze zwiastuny pojawiły się już w erze rock end rolla, kiedy artyści pokroju Chucka Berry'ego czy Elvisa Presleya wykreowali gitarę elektryczną na najważniejszy instrument. W latach pięćdziesiątych obowiązkowym elementem każdej piosenki stało się kilku taktowe solo grane na gitarach wyprodukowanych w fabrykach Gibsona czy Gretscha. W 1954 roku Link Wray nagrał piosenkę "The Rumble", w której jego gitara wydawała niepokojące zniekształcone dźwięki (ten efekt muzyk osiągnął, przebijając ołówkiem głośnik we wzmacniaczu gitarowym); w ten sposób wpisał się w stylistyke heavy metalu dużo wcześniej, nim ktokolwiek o nim usłyszał. Kolejnym etapem dostosowywania muzyki do nowoczesnego brzmienia był wzrost znaczenia perkusji. Do produkcji bębnów zaczęto stosować bardziej wytrzymałe tworzywo sztuczne zamiast naturalnej skóry z jagnięcia, a podwójny pedał bębna basowego usprawniał i przyśpieszał grę. Wszystkie te nowinki spowodowały, że perkusiści pod koniec lat piędziesiątych zaczęli grać znacznie agresywniej, wydobywali ze swojego instrumentu większą różnorodność dźwięku, a ich solówki ubarwiały studyjne i koncertowe występy zespołów. Z instrumentalnych nowinek korzystały praktycznie wszystkie nurty muzyki rockowej. Niektórzy wykonawcy grający w latach sześćdziesiątych wykreowali nawet nowy wizerunek na scenie i w życiu, bardziej przystający do nowego, agresywnego rocka. Mick Jagger z The Rolling Stones nie ukrywał nowych podbojów miłosnych, nadużywał alkoholu i narkotyków, a muzycy z The Who pod koniec swoich koncertów w dzikim szale roztrzaskiwali na kawałki gitary i niszczyli wzmacniacze.

W latach sześćdziesiątych za następnymi wynalazkami sprzętowymi doszło doskonalenie gry. Magik gitary elektrycznej - Jimmy Hendrix, doskonały technicznie, był też nieprzeciętnym showmanem grającym na gitarze m.in. przy pomocy języka i zębów lub trzymając ją za głową. W roku 1968 powstał New Yardbirds z Robertem Plantem i Jimmym Page'em. Przeszedł on do historii jako Led Zeppelin - pierwszy zespół, który wpisał się w estetykę heavy metalu.

Wykreowany przez "Zeppelinów" wzorzec naśladowało później wielu innych wykonawców. Zespół grał bardzo wszechstronną muzykę, od spokojnych ballad po niezywklw wybuchowego, agresywnego hard rocka. Już pierwszy album zatytuowany po prostu "Led Zeppelin" był prawdziwą sensajcą: elektryzował słuchaczy niezwykłą sprawnością techniczną gitarzysty Page'a i niepowtarzalnym, łkającym głosem Planta. Sławę grupy ugruntowały kolejne krążki:"Led Zeppelin II" i "Led Zeppelin III". Teksty piosenek często dotyczyły sfer mistycznych i dlatego muzyków z Led Zeppelin oskarżano o fascynację satanizmem i okultyzmem. W ciągu dziesięciu lat istnienia każdy ich album został sprzedany w ponadmilionowym nakładzie, a hit "Stairway To Heaven" bije do dzisiaj rekordy popularności w stacjach radiowych. Na fali zainteresowania "Zeppelinami" powstawały zespoły mieszające często różne style ciężkiego rocka. Pierwszą połowę lat siedemdziesiątych charakteryzowała prawdziwa eksplozja zainteresowania rockiem tak ze strony mediów, które przeczuwały dobry interes, jak i odbiorców, którzy mogli przebierać w rozmaitości wykonawców i stylów. Granice między muzyką psychodeliczną, blues rockiem, hard rockiem, heavy rockiem i rockiem progresywnym zacierały się coraz bardziej. Wykonawcy zachęcani przez publiczność eksperymentowali z różnymi stylami i wpływami. Na fali tych zmian działały zespoły mające wiele wspólnego z heavy metalem: AC/DC, Black Cat Bones, Uriah Heep, UFO, Black Sabbath, Black Window, Blue Oyster Cult. AC/DC, utworzony w 1973 roku w Australii przez gitarzystę Malcolma Younga, opiera się na chrapliwym wokalu Bona Scotta oraz ekspresyjnym, bluesowym stylu gitarzysty Angusta Younga, występującego od początku na scenie w szkolnym mundurku (szybko stało się to znakiem rozpoznawczym grupy). Status supergwiazdy zespół zyskał po nagraniu w 1979 roku albumu "Highway To Hell". Black Sabbath, Black Widow, Blue Oyster Cult, wykorzystujące w swojej muzyce elementy okultyzmu, czarnej magii i satanizmu, stały się prekursorami nowego gatunku zwanego satanistycznym lub black metalem. Charakterystycznymi elementami tej muzyki były teksty opowiadające o smierci i apokalipsie, wykorzystanie ciężkiego, basowego brzmienia oraz nastrojowość dostrzegalna w premierowym albumie Black Sabbath zatytuowanym po prostu "Black Sabbath" oraz na płycie "Sacifice" Black Window. W tym czasie pojawił się też zwyczaj występowania muzyków heavyrockowych na koncertach w specjalnych przebraniach, który otrzymał etykietę glam rock. Charakterystycznym przedstawicielem tej muzyki stał się zespół Kiss, który na scenie prezentował się w wymyślnych makijażach (każdy z muzyków odgrywał inną postać: diabła, kota, przybysza z obcej planety, a gitarzysta malował sobie na powiekach gwiazdy) i wyszukanych strojach (ciężkie buty, skórzane kurtki nabijane ćwiekami i lśniące od cekinów).

W chwili największej popularności hard rocka, w 1976 roku, nastąpiło jego załamanie się w Wielkiej Brytanii. Gwałtowna ekspansja muzyki punk usunęła w cień dotychczasowych muzycznych gigantów: Led Zeppelin, Black Sabbath, Uriah Heep, i zespoły prezentujące wszelkie inne od punku style muzyczne, które nagle stały się przestarzałe, nieżyciowe, obce. Punk oferował piosenki proste w odbiorze, pełne energii, opowiadające o codziennych problemach: pijaństwie, konfliktach z policją, ubóstwie. Stało się jasne, że oba rodzaje muzyki mają tę samą publiczność, która pozwoliła na szybkie odrodzenie się ciężkiego rocka nazwanego juz heavy metalem. Na scenie brytyjskiej w latach 1979-1981 pojawiły się nowe zespoły, które zostały określone wspólnym mianem "nowej fali brytyjskiego heavy metalu". Największą karierę zrobiły takie grupy jak Iron Maiden, Saxon, Def Leppard, Venom, Raven, Anglewitch, a ich sława szybko dotarła do wielu krajów na całym świecie, przyczyniając się do wykreowania miejscowych zespołów "metalowych".

Obok Iron Maiden ducha "nowej fali" najlepiej uosabiały Def Leppard i Saxon, grające ciężki, agresywny rock oparty na dwóch gitarach i łatwiej, wpadającej w ucho melodii. Dwa pierwsze wpisały się w ten sposób w nurt metalu rozrywkowego, łatwiejszego w odbiorze, Saxon jednak pozostał wierny oryginalnemu brzmieniu nowofalowemu. Raven, Anglewitch i Venom prezentowały bardziej ekstremalny styl heavy metalu, mniej melodyjny, za to gwałtowniejszy i hałaśliwy, wykorzystujący motywy okultystyczne. Te zespoły nie zyskały wprawdzie masowej publiczności, jednak to właśnie one miały decydujący wkład w powstanie nowych kierunków, takich jak death metal, black metal, thrash metal i innych.

W Stanach Zejdnoczonych na fali europejskiego "metalowego" ożywienia również pojawili się nowi wykonawcy, z grupą Van Halen na czele, która wdarła się na rockową scenę w 1978 roku. W 1981 karierę zaczęli robić muzycy z teksańskiej Pantery, heavy metalowego zespołu zainspirowanego początkowo dokonaniami Kiss, Aerosmith i Deep Purple, ewoluującego stopniowo w kierunku stylu Led Zeppelin, a ostatecznie - agresywnego, twardszego brzmienia zbliżonego stylisycznie do Soundgarden i Nirvany. Na miano głównego ośrodka ruchu muzycznego w USA w latach osiedemdziesiątych zasłużyło Los Angeles z zespołami Motley Crue, W.A.S.P., Quiet Riot, będącymi amerykańską odpowiedzią na "nową falę brytyjskiego heavy metalu".

Ostatecznym efektem "nowej fali" stał się podział muzyki "metalowej" na ogromną liczbę nowych gatunków, takich jak thrash, techno metal, death metal, grindcore, Christian metal, power metal, doom metal i inne. Thrash metal jest najbliższy ruchowi punkowemu, połączył bowiem jego dynamikę i agresję ze stylistyką heavy metalu. W ten sposób powstała jedna z najbardziej skrajnych i wstrząsających hybryd, charakteryzująca się szybką grą, mnóstwem zmian tempa gry instrumentów oraz często niezrozumiałym krzykiem wokalisty. Przedstawicielami tego nurtu były zespoły Metallica, Megadeth, Anthrax i Testament. Metallica, założona w 1981 roku przez perkusistę Larsa Ulricha i solistę-gitarzystę Jamesa Hetfielda, zdobyła sławę i została nazwana "Black Sabbath lat osiemdziesiątych". Zaczynała od chaotycznej muzyki zbliżonej od thrash metalu, by z czasem wypracować niepowtarzalny styl, charakteryzujący się harmonią, bardzo dobrą techniką gry, nieustannymi zmianami tempa i poważną tematyką piosenek - w ciągu dziesięciu lat istnienia na całym świecie sprzedała ponad 20 mln egzemplarzy płyt. Megadeth, założony w roku 1983 w San Francisko grał kipiący energią thrash metal, pełen gitarowych riffów oraz zaangażowanych tekstów, które wyrażały krytyczny stosunek muzyków do otaczającej ich rzeczywistości. Megadeth zaczerpnął nazwę z przemówienia pewnego senstora amerykańskiego głoszącego, że kolejna wojna nuklearna zakończy się właśnie megaśmiercią.

Grupa Van Halen, prowadzona przez pełnego ekstrawagancji gitarzystę-wokalistę Davida Lee Rotha i prawdziwego mistrza gitary Eddiego Van Halena, przebojem wdarła się w 1978 roku na amerykańską scenę rockową, sprzedając dwa miliony egzemplarzy debiutanckiego albumu.

Death metal i grindcore, prezentujące podobną stylistykę, wyrosły na pograniczu thrash metalu. Zalicza się do nich zespoły, które w obsesyjny sposób gloryfikują w swoich utworach śmierć, tortury, gwałty i rozkład zwłok. Tekstom towarzyszy ekstremalnie szybka, trudna w odbiorze muzyka i niezrozumiały wokal, który przybiera formę wrzasków i skowytów. przodującymi zespołami tych subgatunków sa Carcass, Slayer, Obituary, Napalm Death i Death.

Na pograniczu death metalu i black metalu wyrosła brazylijska Sepultura, założona w 1984 roku (nazwa zespołu oznacza w języku portugalskim "grób"), zajmująca się takimi tematami, jak smierć i zniszczenie.

Inną stylistyką posługują się zespoły grające tzw. funk metal. Taka muzykę grają m.in. zespoły Faith No More, Red Hot Chili Pepers czy Rage Against The Machine. Panuje przekonanie, że "metal" jest źródłem zła i muzyką szatana. Rzeczywiście istnieją grupy, które grają utwory określane mianem black metalu lub satanic metalu. Główne źródło inspiracji stanowi dla nich okultyzm, czarna magia i satanizm. Jednym z nich jest Venom, założony w 1979 roku w Anglii przez muzyków zainspirowanych punkiem i satanizmem, grający prostą i szybką muzykę. pojawienie się diabolicznego metalu spowodowało ujawnienie się zespołów propagujących w swoich utworach idee chrześcijańskie. Teksty piosenek Christian metalu (zwanego też white metalem) sa uduchowione, aranżacje schematyczne, a całość ma bardzo komercyjny charakter. Taka muzykę grają - Barren Cross, Bloodgood, Stryper.

Heavy metal w dalszym ciągu jest popularny. Oprócz młodych odbiorców pozyskał również miłośników w średnim wieku. Nie można już traktować go jako muzyki tylko dla nastolatków, którzy słuchając cięzkiego brzmienia, mogą się wyszaleć. Moda "metalowców": długie włosy, kurtki nabijane ćwiekami, tatuaże i motocykle, przestała mieć znaczenie. Płyty z heavy metalem kupują ludzie w różnym wieku i o różnym statusie społecznym.

Autor: Darek (bleff@kgb.pl)
Niniejszy tekst pochodzi ze strony www.bleff.kgb.pl.